Wulkanizm

  • Obejmuje procesy związane z wydobywaniem się magmy na powierzchnię ziemi w miejscach nazywanych wulkanami.
  • Magmę tworzą roztopione masy skał zawierające różne gazy.
  • Erupcja to wydobywanie się na powierzchnię ziemi produktów wulkanicznych.
Budowa wulkanu
Budowa wulkanu

Typy wulkanów

Ze względu na przebieg erupcji oraz rodzaj wydobywających się produktów wulkanicznych najczęściej wyróżnia się 3 typy wulkanów.
1. Wulkan eksplozywny
  • Erupcja przebiega gwałtownie.
  • Wydobywają się materiały piroklastyczne i gazy.
  • Stożek wulkaniczny ma niewielkie rozmiary i strome stoki.
  • Przykłady: Aquan w Gwatemali, Mayon na Filipinach.
2. Wulkan efuzywny
  • Erupcja ma spokojny przebieg.
  • Podczas erupcji wydobywa się jedynie mało lepka magma, która płynie na znaczne odległości.
  • Stożek wulkaniczny jest bardzo rozległy i ma łagodne stoki.
  • Przykłady: Mauna Kea i Mauna Loa na Hawajach.
3. Stratowulkan
  • Spokojne wylewy magmy są przeplatane gwałtownymi erupcjami materiałów piroklastycznych.
  • Stożek wulkaniczny jest wysoki, a stoki są strome.
  • Przykłady: Etna, Wezuwiusz i Stromboli we Włoszech.

Gdzie występują wulkany?

Wulkany występują najczęściej:
  1. na granicach płyt litosfery (na obszarach aktywnych sejsmicznie),
  2. w miejscach pęknięć tektonicznych na kontynentach (np. Wielkie Rowy Afrykańskie) oraz na podmorskich grzbietach,
  3. nad plamami gorąca (np. Hawaje).
Największe skupiska wulkanów na Ziemi występują wokół wybrzeży Oceanu Spokojnego, gdzie tworzą Ognisty Pierścień Pacyfiku. W Europie czynne wulkany znajdują się na południu – we Włoszech i w Grecji – oraz na północy – na Islandii.

Trzęsienia ziemi

  • Trzęsienia ziemi należą do procesów wewnętrznych (endogenicznych) wywołanych ruchami płyt litosfery.
  • Są to drgania skorupy ziemskiej najczęściej wywoływane nagłym przesuwaniem się wielkich mas skalnych.
  • Do drgań dochodzi pod powierzchnią ziemi. Drgania rozchodzą się w postaci fal sejsmicznych.
  • Fale sejsmiczne błyskawicznie docierają do powierzchni ziemi, gdzie są odczuwane jako gwałtowne wstrząsy.
  • Ognisko wstrząsów, czyli hipocentrum, to miejsce we wnętrzu Ziemi, z którego rozchodzą się fale sejsmiczne.
  • Epicentrum to miejsce, w którym wstrząsy są odczuwane najwcześniej i najsilniej. Znajduje się na powierzchni ziemi, bezpośrednio nad hipocentrum.
Hipocentrum i epicentrum
Hipocentrum i epicentrum

Gdzie występują trzęsienia ziemi?

  • Do największej liczby trzęsień ziemi dochodzi na granicach płyt litosfery.
  • Wielkość trzęsień ziemi najczęściej określa się w skali Richtera.
  • Trzęsienia ziemi należą do najtragiczniejszych w skutkach klęsk żywiołowych. Powodują m.in.
    • ogromne zniszczenia,
    • ofiary śmiertelne liczone nawet w setkach tysięcy,
    tsunami.